FTA Index 2025: Bức tranh thực thi FTA tại các địa phương
Thứ Tư, 19/08/2026
Vào chiều ngày 18 tháng 8 năm 2026, tại Trung tâm Hội nghị Quốc tế, số 11 Lê Hồng Phong, Hà Nội, Bộ Công Thương đã tổ chức Lễ công bố Bộ chỉ số đánh giá kết quả thực thi Hiệp định thương mại tự do (FTA Index) năm 2025 với sự tham dự của lãnh đạo các Bộ, ban, ngành, địa phương, đại diện các Hiệp hội ngành hàng và doanh nghiệp, các Đại sứ và đại diện các Sứ quán và các tổ chức quốc tế tại Việt Nam, đại diện các cơ quan thông tấn, báo chí, phát thanh và truyền hình. Kết quả FTA Index năm 2025 cho thấy tổng quan thực thi các Hiệp định Thương mại Tự do (FTA) tại các địa phương với nhiều điểm nổi bật nhưng vẫn còn không ít dư địa cải thiện ở các lĩnh vực như chất lượng thực thi FTA, nhận thức của doanh nghiệp về FTA. Việc tận dụng FTA hiện vẫn tập trung vào các cam kết truyền thống, trong khi những cơ hội mới liên quan đến chuyển đổi số và phát triển bền vững chưa được khai thác tương xứng.
FTA Index bước sang năm thứ hai (2025) với nhiều cải tiến về phương pháp điều tra, xử lý dữ liệu và tiếp tục là công cụ tham chiếu khách quan để đo lường kết quả thực thi các Hiệp định Thương mại Tự do (FTA) tại từng địa phương, dựa trên cả mức độ triển khai chính sách của chính quyền và trải nghiệm thực tế của cộng đồng doanh nghiệp. Từ dữ liệu FTA Index năm 2025, những chuyển biến, khoảng cách và dư địa cải thiện trong tiến trình đưa các cam kết hội nhập vào cuộc sống đã được đúc kết, phác hoạ khá đầy đủ.
Kết quả thực thi FTA ghi nhận điểm sáng ở nhiều địa phương ngoài các trung tâm kinh tế lớn.
Không còn địa phương nào bị xếp vào nhóm "Yếu"; một địa phương đạt mức "Rất tốt" và năm địa phương thuộc nhóm "Tốt". Điều đáng chú ý là nhóm dẫn đầu có cơ cấu khá đa dạng: một số địa phương không có quy mô kinh tế hay kim ngạch xuất nhập khẩu nổi bật vẫn đạt kết quả tích cực, trong khi một vài trung tâm công nghiệp lớn lại chưa lọt vào nhóm này. Điều đó cho thấy chất lượng thực thi FTA không chỉ phụ thuộc vào nguồn lực kinh tế sẵn có, mà còn gắn với mức độ chủ động của chính quyền, năng lực tổ chức và khả năng phối hợp giữa các cơ quan. Đây cũng là cơ sở để nghiên cứu và nhân rộng những mô hình thực thi hiệu quả.
Khoảng cách giữa các địa phương thể hiện rõ nhất ở khả năng biến chính sách thành hỗ trợ thực chất cho doanh nghiệp.
Về cảm nhận mức độ phức tạp của các quy định FTA, sự khác biệt giữa các địa phương không quá lớn. Nhưng khi nhìn vào khả năng doanh nghiệp thực sự tiếp cận thông tin, hướng dẫn và các chương trình xúc tiến thương mại, khoảng cách lại rõ rệt hơn nhiều: chỉ 6 địa phương thuộc nhóm hiệu quả cao trong việc tận dụng FTA và triển khai chính sách hỗ trợ, trong khi tới 11 địa phương vẫn thuộc nhóm cần cải thiện. Thông điệp này gợi mở rằng trọng tâm cải thiện trong thời gian tới không nằm ở việc ban hành thêm chính sách, mà ở năng lực tổ chức thực hiện và khả năng đưa chính sách "vào đúng địa chỉ".
Nhận thức của doanh nghiệp về FTA đã cải thiện, nhưng hiểu biết chuyên sâu vẫn còn hạn chế.
Chỉ khoảng 20% doanh nghiệp cho biết biết rõ hoặc rất rõ về các FTA, trong khi gần một nửa số doanh nghiệp được khảo sát vẫn biết rất ít hoặc hầu như chưa biết. So với năm 2024, mức độ nhận biết đã có chuyển biến tích cực, song việc mở rộng độ phủ thông tin chưa đi kèm với sự cải thiện tương ứng về khả năng hiểu và vận dụng cam kết. Điều này đặt ra yêu cầu cho công tác tuyên truyền: cần chuyển mạnh từ cung cấp thông tin đại trà sang kiến thức chuyên sâu, gắn với từng ngành hàng và nhu cầu cụ thể của doanh nghiệp, thay vì chỉ dừng ở việc phổ biến khái niệm chung.
Hệ thống cung cấp thông tin về FTA đã khá đa dạng về kênh, nhưng tần suất tiếp cận và chiều sâu thông tin vẫn cần cải thiện.
Doanh nghiệp nhìn chung đánh giá tích cực về chất lượng thông tin khi tiếp cận, nhưng tỷ lệ thường xuyên tham gia sự kiện hoặc truy cập cổng thông tin điện tử về FTA còn thấp. Thông tin dự báo, định hướng xuất nhập khẩu được đánh giá khá tin cậy nhưng còn thiếu tính cụ thể và kịp thời, trong khi việc cung cấp thông tin vẫn tập trung chủ yếu ở các cơ quan đầu mối, sự tham gia của các cơ quan chuyên ngành chưa đồng đều. Vấn đề đặt ra không phải là mở thêm kênh mới, mà là nâng cao chất lượng của các kênh hiện có và tăng cường phối hợp liên ngành.
Công tác hướng dẫn cần tập trung nhiều hơn vào các nội dung phức tạp, mang tính kỹ thuật cao.
Biểu thuế ưu đãi và quy tắc xuất xứ là hai nội dung được doanh nghiệp biết đến và được hướng dẫn nhiều nhất, nhưng với quy tắc xuất xứ, hơn 50% doanh nghiệp vẫn đánh giá việc thực hiện là phức tạp. Với các quy định về hàng rào kỹ thuật, kiểm dịch động thực vật và yêu cầu môi trường, tỷ lệ đánh giá phức tạp đều vượt 60%, trong khi mức độ được hướng dẫn về những nội dung này còn thấp hơn nhiều. Đây là khoảng trống cần được ưu tiên, chuyển từ phổ biến quy định sang hướng dẫn thực hành cụ thể, đồng thời tăng cường kết nối doanh nghiệp với các cơ quan chuyên ngành và đội ngũ chuyên gia kỹ thuật.
Các kênh tương tác chính sách đã được mở rộng, nhưng mức độ tham gia thường xuyên của doanh nghiệp vẫn còn hạn chế.
Nhiều địa phương đã tổ chức tập huấn, lấy ý kiến, tiếp nhận kiến nghị, song chỉ 14,7% doanh nghiệp cho biết thường xuyên hoặc rất thường xuyên tham gia góp ý chính sách, và chỉ 35,4% đánh giá cơ quan quản lý thường xuyên phản hồi kiến nghị của mình. Điều này cho thấy bên cạnh việc duy trì các kênh đối thoại, cần tạo điều kiện thuận lợi hơn để doanh nghiệp chủ động tham gia, qua đó giúp các vướng mắc trong thực thi FTA được nhận diện và xử lý kịp thời hơn.
Việc tận dụng FTA của doanh nghiệp vẫn tập trung chủ yếu vào ưu đãi thuế quan và quy tắc xuất xứ.
Có tới 76,9% doanh nghiệp tận dụng cam kết cắt giảm thuế quan và 72,3% tận dụng quy định về quy tắc xuất xứ, trong khi mức độ khai thác các cam kết về thuận lợi hóa thương mại, phòng vệ thương mại, sở hữu trí tuệ, hàng rào kỹ thuật, lao động và môi trường còn khá hạn chế. Ba khó khăn được nhắc đến nhiều nhất là khó tiếp cận đối tác tại thị trường FTA, thiếu thông tin thị trường và chưa hiểu đầy đủ cam kết. Dư địa nâng cao hiệu quả tận dụng FTA vì vậy còn khá lớn, đòi hỏi các chương trình hỗ trợ thời gian tới cần tăng cường kết nối đối tác, cung cấp thông tin thị trường chuyên sâu hơn.
Các chương trình hỗ trợ thực thi FTA đã tiếp cận được một bộ phận đáng kể doanh nghiệp, nhưng cần chú trọng hơn đến năng lực dài hạn.
58,2% doanh nghiệp cho biết đã từng tiếp cận hoặc thụ hưởng các chương trình hỗ trợ liên quan đến FTA, chủ yếu là xúc tiến thương mại, hỗ trợ thủ tục và đào tạo. Trong khi đó, các chương trình mang tính nền tảng như hỗ trợ công nghệ, nguồn nhân lực, xây dựng thương hiệu và năng lực pháp lý chưa được quan tâm tương xứng. Việc cân đối giữa giải quyết nhu cầu trước mắt và nâng cao năng lực cạnh tranh dài hạn cần được chú trọng hơn trong thiết kế chính sách.
Nhận thức về chuyển đổi số và chuyển đổi xanh đã được cải thiện, song năng lực triển khai thực tế còn hạn chế.
Khoảng 70% doanh nghiệp nhận thức được tầm quan trọng của các yêu cầu phát triển bền vững đối với khả năng tìm kiếm đối tác và xây dựng uy tín. Tuy nhiên, mức độ chuẩn bị cho các yêu cầu mới như Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM), Quy định chống mất rừng của EU (EUDR) hay thẩm định chuỗi cung ứng còn rất thấp, chỉ khoảng 4-6% doanh nghiệp cho biết hiểu rõ và có khả năng thực hiện. Với chuyển đổi số, thương mại điện tử đã được biết đến rộng rãi nhưng mức khai thác qua các nền tảng quốc tế vẫn chưa tương xứng tiềm năng. Hai nhóm vấn đề này cần cách tiếp cận hỗ trợ khác nhau: chuyển đổi số cần chú trọng năng lực vận hành thực tế, còn chuyển đổi xanh cần chuyển từ phổ biến nhận thức sang hướng dẫn kỹ thuật và xây dựng lộ trình tuân thủ theo từng ngành hàng.
Sự khác biệt về năng lực giữa các nhóm doanh nghiệp đòi hỏi chính sách hỗ trợ phải được thiết kế riêng theo từng đối tượng.
Doanh nghiệp quy mô vừa thể hiện mức độ chủ động cao hơn ở nhiều chỉ tiêu; doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài có lợi thế rõ hơn trong khai thác ưu đãi thuế quan và quy tắc xuất xứ; trong khi doanh nghiệp nhỏ gặp khó khăn ngay từ khâu tiếp cận thông tin. Sự khác biệt này không chỉ đến từ quy mô mà còn từ loại hình, ngành hàng, thị trường mục tiêu và kinh nghiệm xuất khẩu. Do đó, chính sách hỗ trợ cần chuyển dần từ cách tiếp cận đồng nhất sang các chương trình phân nhóm cụ thể, trong đó doanh nghiệp nhỏ cần được ưu tiên đơn giản hóa nội dung và đa dạng hóa phương thức tiếp cận.
Nhìn chung, FTA Index 2025 đã phác họa một bức tranh vừa có chuyển biến tích cực, vừa còn nhiều khoảng trống cần cải thiện. Việc thực thi FTA đang dần chuyển trọng tâm từ "mở cửa thị trường" sang "tổ chức thực thi và nâng cao năng lực tận dụng", trong đó vai trò của chính quyền địa phương ngày càng quan trọng trong việc đưa chính sách đến đúng đối tượng doanh nghiệp. FTA Index, vì vậy, là công cụ giúp các địa phương tự nhận diện điểm nghẽn và học hỏi lẫn nhau, hướng tới mục tiêu khai thác hiệu quả hơn những cơ hội mà mạng lưới 17 FTA đang thực thi của Việt Nam mang lại.
|
FTA Index là Bộ chỉ số đánh giá kết quả thực thi các Hiệp định Thương mại Tự do (FTA) tại các địa phương, do Bộ Công Thương xây dựng theo chỉ đạo của Chính phủ, phối hợp cùng Trường Đại học Ngoại thương. Đây là công cụ tham chiếu khách quan, phản ánh cả mức độ triển khai chính sách, chương trình hành động của chính quyền địa phương lẫn góc nhìn, trải nghiệm thực tế của cộng đồng doanh nghiệp trong quá trình thực thi các cam kết hội nhập. Được công bố lần đầu trên phạm vi toàn quốc từ năm 2024, FTA Index giúp các địa phương nhận diện kết quả đạt được, những hạn chế cần khắc phục, đồng thời là cơ sở tham khảo phục vụ hoạch định chính sách và tăng cường phối hợp giữa các cấp, các ngành nhằm nâng cao hiệu quả thực thi và tận dụng FTA. |
Nguồn: Vụ Chính sách thương mại đa biên
