UK CBAM 2026: Bước tiến mới trong công nhận giá carbon ở nước xuất khẩu

Thứ Hai, 20/07/2026

Việc UK đưa Cơ chế giảm trừ giá carbon (CPR) vào khung pháp lý và hướng dẫn thực hiện trong năm 2026 đánh dấu một bước tiến mới trong cách CBAM xử lý giá carbon tại nước xuất khẩu. Từ ngày 1/1/2027, nhà nhập khẩu có thể yêu cầu giảm nghĩa vụ CBAM đối với hàng hóa đã chịu giá carbon tại nước xuất khẩu nếu đáp ứng đầy đủ các điều kiện của UK. Điểm đáng chú ý là UK không chỉ quan tâm hàng hóa phát thải bao nhiêu, mà còn bắt đầu xem xét lượng phát thải đó đã chịu mức giá carbon nào trước khi hàng hóa đến UK. Đối với Việt Nam, đây là vấn đề cần được theo dõi trong quá trình phát triển thị trường carbon. Khi các thị trường xuất khẩu ngày càng áp dụng các biện pháp carbon tại biên giới, khả năng chứng minh giá carbon đã chịu có thể trở thành một phần trong năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp.

Trong quá trình hoàn thiện Cơ chế Điều chỉnh biên giới carbon (Carbon Border Adjustment Mechanism – CBAM), Vương quốc Anh (UK) đang từng bước làm rõ cách xử lý đối với lượng phát thải đã chịu giá carbon tại nước xuất khẩu và năm 2026 đánh dấu một bước tiến đáng chú ý: UK đã xây dựng cơ sở pháp lý và hướng dẫn cụ thể cho việc giảm trừ nghĩa vụ CBAM dựa trên giá carbon đã được áp dụng tại nước sản xuất. Cụ thể, theo chính sách của UK, mức CBAM được xây dựng để phản ánh giá carbon tương ứng với lượng phát thải hàm chứa trong hàng hóa nhập khẩu. [1]

Giá carbon tại nước xuất khẩu bắt đầu được tính đến

Ngày 18/3/2026, Đạo luật Tài chính (Finance Act) năm 2026 được ban hành, tạo cơ sở pháp lý cho Cơ chế giảm trừ giá carbon (Carbon Price Relief – CPR). Cụ thể, Điều 150 của đạo luật quy định khoản CBAM có thể được giảm nếu một khoản tiền khác đã phải trả liên quan đến lượng phát thải của hàng hóa. Đạo luật đồng thời trao quyền cho Chính phủ quy định chi tiết về cách xác định và chứng minh khoản giảm trừ này. [2]

Ngày 16/7/2026, Cơ quan Thuế và Hải quan Vương quốc Anh (HMRC) công bố bộ hướng dẫn thực hiện CPR. Theo đó, nhà nhập khẩu hàng hóa thuộc CBAM có thể yêu cầu giảm trừ nếu lượng phát thải hàm chứa trong hàng hóa đã chịu một cơ chế định giá carbon đủ điều kiện.[3]

Không phải mọi cơ chế định giá carbon đều được công nhận

Cơ chế CPR không đồng nghĩa với việc UK tự động công nhận mọi khoản thu hoặc cơ chế liên quan đến carbon của nước xuất khẩu. Cụ thể, theo hướng dẫn của HMRC, để được hưởng CPR, cơ chế mà lượng phát thải của hàng hóa đã chịu phải là một “cơ chế định giá carbon đủ điều kiện” (qualifying carbon pricing scheme). Đồng thời, nhà nhập khẩu phải có các tài liệu cần thiết để chứng minh và tính toán khoản giảm trừ.[4] Nói cách khác, việc một quốc gia có thuế carbon, thị trường carbon hay một chính sách liên quan đến carbon chưa đồng nghĩa với việc hàng hóa xuất khẩu từ quốc gia đó sẽ được giảm CBAM. Cơ chế đó phải đáp ứng các yêu cầu của UK và phải có khả năng cung cấp bằng chứng về mức giá carbon liên quan.

Giá carbon phải gắn với lượng phát thải của hàng hóa

UK không chỉ yêu cầu chứng minh rằng một cơ sở sản xuất có tham gia cơ chế định giá carbon mà giá carbon phải được liên kết với lượng phát thải hàm chứa trong chính hàng hóa nhập khẩu.

Các quy định năm 2026 vì vậy đặt vấn đề xác định lượng phát thải, phạm vi quá trình sản xuất và cách phân bổ phát thải vào trung tâm của việc tính CPR và được đưa ra trong tài liệu được UK công bố ngày 13/7/2026 quy định các thông số cần thiết để xác định những quá trình sản xuất có liên quan khi tính phát thải trực tiếp hàm chứa trong hàng hóa CBAM.^[5]

Để được giảm trừ, doanh nghiệp cần có khả năng liên kết giữa quá trình sản xuất, lượng phát thải và giá carbon đã chịu. Nếu không xác định được lượng phát thải liên quan đến hàng hóa xuất khẩu, việc sử dụng khoản giá carbon đó để giảm nghĩa vụ CBAM sẽ khó thực hiện. Vì vậy, CPR tạo ra mối liên hệ khá rõ giữa hàng hóa, lượng phát thải và giá carbon.

Xác minh trở thành điều kiện để hưởng giảm trừ

Một điểm khác được UK làm rõ trong năm 2026 là yêu cầu xác minh. Theo hướng dẫn của HMRC ngày 16/7/2026, để hưởng CPR, doanh nghiệp phải cung cấp thông tin về giá carbon đã áp dụng đối với hàng hóa. Trong những trường hợp được quy định, thông tin này phải được xác nhận bởi một đơn vị xác minh độc lập.

Từ chính sách carbon sang yếu tố cạnh tranh thương mại

Giá carbon được sử dụng để giảm trừ CBAM không chỉ cần tồn tại trên giấy tờ mà còn phải có khả năng chứng minh. Doanh nghiệp cần xác định được mức giá carbon đã chịu, lượng phát thải liên quan và mối liên hệ giữa khoản chi phí đó với hàng hóa xuất khẩu.

Cách tiếp cận này có thể tạo ra sự khác biệt giữa các nhà cung cấp cùng xuất khẩu một loại hàng hóa vào UK. Hai nhà sản xuất có thể có mức phát thải tương đương, nhưng nếu một doanh nghiệp có thể chứng minh hàng hóa đã chịu một mức giá carbon đủ điều kiện và có đầy đủ hồ sơ, nhà nhập khẩu có thể yêu cầu giảm trừ CBAM. Ngược lại, nếu doanh nghiệp không thể cung cấp các thông tin cần thiết, khoản giảm trừ có thể không được áp dụng.

 

Như vậy, giá carbon tại nước xuất khẩu có thể dần trở thành một yếu tố ảnh hưởng đến chi phí khi tiếp cận thị trường UK, bên cạnh giá thành, chất lượng và xuất xứ của sản phẩm. Điều này đặc biệt đáng chú ý đối với các ngành có mức phát thải cao như thép, nhôm, xi măng và phân bón.

Liên hệ với Việt Nam

Đối với Việt Nam, cách tiếp cận mới của UK đáng quan tâm trong bối cảnh Việt Nam đang xây dựng và phát triển thị trường carbon. Về nguyên tắc, nếu mức giá carbon tại Việt Nam đáp ứng các điều kiện của UK và doanh nghiệp có thể chứng minh hàng hóa xuất khẩu đã chịu mức giá đó, khoản chi phí carbon này có thể trở thành cơ sở để nhà nhập khẩu yêu cầu CPR.

Do đó, việc Việt Nam xây dựng thị trường carbon chưa đồng nghĩa với việc hàng hóa xuất khẩu sang UK đương nhiên được giảm CBAM. Điều quan trọng hơn là doanh nghiệp có thể cung cấp được những thông tin cần thiết về sản phẩm, lượng phát thải và giá carbon đã chịu hay không. Đây cũng là lý do việc hoàn thiện hệ thống đo lường, báo cáo và xác minh (MRV) phát thải trong nước có ý nghĩa ngày càng lớn đối với hoạt động xuất khẩu.

---