UK CBAM 2026: Những yêu cầu mới về đo lường và xác minh phát thải

Thứ Ba, 21/07/2026

Năm 2026 đánh dấu bước chuyển từ việc xây dựng khung chính sách sang cụ thể hóa những yêu cầu kỹ thuật của UK CBAM. Các quy định và tài liệu được công bố trong năm 2026 tập trung vào việc xác định phạm vi phát thải, lựa chọn phương pháp tính toán, sử dụng số liệu thực tế, phân bổ phát thải cho hàng hóa và kiểm tra, xác minh các thông tin liên quan. Đối với Việt Nam, đây là vấn đề cần được chuẩn bị từ sớm. Việc hoàn thiện hệ thống đo lường, báo cáo và thẩm tra phát thải, cùng với khả năng kết nối dữ liệu giữa doanh nghiệp, nhà cung cấp và các cơ quan liên quan, sẽ có ý nghĩa ngày càng lớn đối với khả năng duy trì và mở rộng xuất khẩu sang các thị trường áp dụng cơ chế carbon tại biên giới.

Năm 2026, UK đã đưa ra các nội dung có ý nghĩa quyết định đối với việc cơ chế CBAM vận hành trên thực tế như cơ chế xác định, báo cáo và kiểm chứng lượng phát thải hàm chứa trong hàng hóa nhập khẩu. Cụ thể, trong năm 2026, Chính phủ UK tiếp tục hoàn thiện cơ sở pháp lý và công bố một loạt tài liệu hướng dẫn, trong đó có các quy định về phát thải và xác minh, cùng các tài liệu kỹ thuật liên quan đến phạm vi sản xuất và cách xác định lượng phát thải của hàng hóa.[1]

Một trong những tài liệu đáng chú ý được UK công bố ngày 13/7/2026 là System Boundaries Document phiên bản 1.00. Tài liệu này xác định những quá trình sản xuất và nguồn phát thải cần được tính đến khi xác định lượng phát thải trực tiếp của hàng hóa thuộc CBAM.[2] Đây là bước quan trọng bởi để tính được lượng phát thải của một sản phẩm, trước hết cần xác định rõ những hoạt động nào trong quá trình sản xuất nằm trong phạm vi tính toán.

Từ “biết lượng phát thải” đến “đo lường theo một phương pháp thống nhất”

Trong cách tiếp cận của UK, lượng phát thải không chỉ được yêu cầu khai báo dưới dạng một con số cuối cùng mà phải có phương pháp tính toán, phạm vi xác định và dữ liệu làm cơ sở. Các quy định về phát thải và xác minh được UK xây dựng trong năm 2026 đề cập đến nhiều nội dung như cách tính lượng phát thải hàm chứa, số liệu phát thải thực tế, giá trị mặc định, phân bổ phát thải và phát thải từ nguyên liệu đầu vào.[3]

Theo cách tiếp cận này, doanh nghiệp có thể sử dụng giá trị phát thải mặc định do UK quy định hoặc, trong những trường hợp đáp ứng yêu cầu, sử dụng số liệu phát thải thực tế của cơ sở sản xuất. Việc sử dụng số liệu thực tế có thể phản ánh chính xác hơn tình hình sản xuất của doanh nghiệp, nhưng đồng thời đòi hỏi doanh nghiệp phải có hệ thống theo dõi và quản lý dữ liệu phù hợp.

Phạm vi sản xuất được sử dụng để tính phát thải

Trong năm 2026, UK đã làm rõ phạm vi sản xuất được sử dụng để tính phát thải. Cụ thể, Tài liệu Xác định Ranh giới Hệ thống (System Boundaries Document) được UK xây dựng nhằm xác định những quy trình sản xuất và nguồn phát thải nào cần được đưa vào tính toán. Tài liệu này được sử dụng cùng với dữ liệu phát thải tại cơ sở sản xuất, phương pháp phân bổ phát thải cho các quy trình và lượng hàng hóa được sản xuất.² Điều này giúp tạo ra một cách tiếp cận thống nhất hơn trong việc xác định lượng phát thải gắn với từng loại hàng hóa.

Đo lường bắt đầu từ cấp sản phẩm

UK cũng quy định đơn vị tính phù hợp cho từng nhóm hàng hóa để phục vụ việc xác định lượng phát thải. Với một số sản phẩm, lượng phát thải được gắn với khối lượng hàng hóa; với những sản phẩm khác, cách xác định có thể dựa trên một đơn vị chức năng cụ thể.²

Cách tiếp cận này cho thấy UK CBAM đang hướng tới việc xác định phát thải ở cấp độ sản phẩm thay vì chỉ dựa trên số liệu tổng thể của doanh nghiệp.

Phát thải từ nguyên liệu hoặc sản phẩm trung gian: dữ liệu có thể phải đi xa hơn một công đoạn sản xuất

Một điểm cần lưu ý với UK CBAM năm 2026 là phát thải từ nguyên liệu hoặc sản phẩm trung gian được sử dụng trong quá trình sản xuất. Trong trường hợp hàng hóa CBAM sử dụng những nguyên liệu đầu vào có liên quan đến phát thải, việc xác định lượng phát thải hàm chứa có thể phải tính đến cả phần phát thải phát sinh ở công đoạn trước đó theo phạm vi UK quy định.³

Điều này có thể khiến việc thu thập dữ liệu trở nên phức tạp hơn đối với những chuỗi sản xuất có nhiều tầng cung ứng. Dữ liệu cần thiết có thể không chỉ nằm trong hệ thống của doanh nghiệp xuất khẩu mà còn phải được cung cấp từ các nhà sản xuất nguyên liệu hoặc sản phẩm trung gian. Với những ngành có chuỗi cung ứng dài, khả năng thu thập và kiểm tra thông tin từ các nhà cung cấp vì vậy sẽ ngày càng quan trọng.

Xác minh trở thành một khâu chính thức trong chuỗi kiểm tra đo lường

Bên cạnh việc đo lường và báo cáo, UK cũng đang xây dựng yêu cầu về xác minh. Nếu đo lường là bước tạo ra dữ liệu thì xác minh là bước kiểm tra độ tin cậy của dữ liệu đó. Các quy định về phát thải và xác minh được xây dựng trong năm 2026 bao gồm những yêu cầu đối với đơn vị xác minh, tổ chức công nhận, việc kiểm tra dữ liệu và báo cáo xác minh.³

Theo định hướng này, doanh nghiệp hoặc cơ sở sản xuất chịu trách nhiệm xây dựng hệ thống theo dõi và báo cáo; dữ liệu sau đó có thể được kiểm tra bởi đơn vị xác minh độc lập theo các yêu cầu của UK. Như vậy, xác minh không chỉ là một thủ tục bổ sung mà đang trở thành một phần trong chuỗi thực hiện CBAM.

 

Yêu cầu này cũng xuất hiện trong một cấu phần khác của CBAM là Cơ chế giảm trừ giá carbon (Carbon Price Relief – CPR). Ngày 16/7/2026, HM Revenue & Customs (HMRC) công bố hướng dẫn về biểu mẫu xác minh giá carbon. Theo đó, trong trường hợp nhà nhập khẩu yêu cầu giảm trừ đối với hàng hóa đã chịu một cơ chế định giá carbon đủ điều kiện tại nước xuất khẩu, thông tin liên quan phải được xác nhận theo các yêu cầu của UK.[4]

Dữ liệu từ nhà sản xuất nước ngoài trở thành một phần của quá trình tuân thủ

Mặc dù nghĩa vụ CBAM được thực hiện bởi nhà nhập khẩu hoặc chủ thể có trách nhiệm tại UK, hệ thống này không thể vận hành nếu thiếu dữ liệu từ cơ sở sản xuất ở nước ngoài. Nhà nhập khẩu cần thông tin về hàng hóa và lượng phát thải, trong khi phần lớn dữ liệu lại được tạo ra tại nơi sản xuất. Vì vậy, yêu cầu của UK trên thực tế sẽ được truyền ngược từ nhà nhập khẩu đến doanh nghiệp xuất khẩu và xa hơn nữa là các nhà cung cấp nguyên liệu.

Vể tổng thể quy trình, nhà nhập khẩu tại UK cần dữ liệu; doanh nghiệp xuất khẩu cung cấp dữ liệu; dữ liệu phải được xác định theo đúng phạm vi sản xuất; sau đó được theo dõi, báo cáo và trong những trường hợp cần thiết được xác minh.

Liên hệ với Việt Nam

Đối với Việt Nam, các cập nhật đối với UK CBAM đặt ra yêu cầu không chỉ ở cấp doanh nghiệp mà còn ở cấp hệ thống. Doanh nghiệp cần nâng cao năng lực đo lường và quản lý phát thải, trong khi các hệ thống trong nước về đo lường, báo cáo và xác minh phát thải cần tiếp tục được hoàn thiện để hỗ trợ doanh nghiệp đáp ứng các yêu cầu của thị trường xuất khẩu.

Đặc biệt, khi Việt Nam đang xây dựng và phát triển thị trường carbon, việc hoàn thiện hệ thống dữ liệu phát thải có thể mang lại lợi ích không chỉ cho mục tiêu giảm phát thải trong nước mà còn cho khả năng đáp ứng các quy định carbon của các thị trường xuất khẩu. Một hệ thống dữ liệu đáng tin cậy sẽ giúp doanh nghiệp dễ dàng hơn trong việc chứng minh lượng phát thải của sản phẩm khi được yêu cầu.

Những thay đổi của UK trong năm 2026 cho thấy CBAM đang dần trở thành một yêu cầu thương mại gắn với dữ liệu môi trường. Trước đây, doanh nghiệp xuất khẩu chủ yếu cần chứng minh hàng hóa là gì, trị giá bao nhiêu, xuất xứ ở đâu và có đáp ứng các quy định liên quan hay không. Với CBAM, một lớp thông tin mới được bổ sung: hàng hóa được sản xuất với lượng phát thải bao nhiêu, lượng phát thải đó được tính như thế nào và số liệu có thể được kiểm chứng hay không.

Vì vậy, năng lực đo lường và quản lý phát thải đang dần trở thành một phần của năng lực xuất khẩu. Đây không còn là vấn đề chỉ thuộc về bộ phận môi trường của doanh nghiệp mà có thể liên quan trực tiếp đến bộ phận sản xuất, quản lý chất lượng, chuỗi cung ứng và xuất khẩu.

---